Paniekaanval tijdens de zwangerschap: als je lichaam ineens in alarm schiet | YOINN

‘Ik dacht echt dat ik doodging,’ zegt ze.

Ze zegt het zonder overdrijving. Eerder nuchter, alsof ze zelf nog niet helemaal begrijpt wat haar is overkomen. Tegenover me zit een zwangere vrouw van begin dertig. Haar handen liggen ineengevouwen op haar schoot. Ze is zorgvuldig gekleed, haar haar netjes, haar woorden beheerst. Alles aan haar straalt uit: ik houd mezelf normaal gesproken goed bij elkaar.

‘Waar was je?’ vraag ik.

‘In de supermarkt,’ zegt ze. ‘Gewoon bij de groente. En ineens voelde ik het komen.’

Ze kijkt me even aan en dan meteen weer weg. Alsof ze terug moet naar dat moment.

‘Mijn hart ging tekeer. Ik werd licht in mijn hoofd. Mijn armen begonnen te tintelen. Ik dacht: dit gaat mis. Ik krijg iets aan mijn hart. Of ik val flauw. Of er gebeurt iets met de baby.’

Dat laatste zegt ze zachter…en ik zie tranen in haar ogen komen. 

Als angst in je lijf schiet

Een paniekaanval is naar. Helemaal als je zwanger bent, want er is een extra angst. Je schrikt niet alleen van je lichaam. Je schrikt ook van de gedachte dat deze paniek misschien iets betekent voor het kindje in je buik. Daardoor wordt de angst meteen groter, ernstiger en minder van jou alleen.

Ze vertelt hoe ze haar winkelwagen liet staan. Hoe ze naar buiten liep maar de uitgang nauwelijks haalde. Hoe ze op de stoep zat, happend naar adem. Een onbekende vrouw die vroeg of het ging. 

‘Ik schaamde me kapot,’ zegt ze. ‘Iedereen keek. En het stomme is: ik wéét best wat stress is. Maar dit was anders. Veel groter. Alsof mijn lichaam me ineens niet meer kende.’

Dat vind ik vaak een rake beschrijving. Bij een paniekaanval voelt het lichaam niet meer als een vertrouwde plek. Alsof het ineens op tilt slaat zonder toestemming.

Wat een paniekaanval tijdens de zwangerschap zo beangstigend maakt

Hartkloppingen, duizeligheid, druk op de borst, trillen, zweten, benauwdheid, tintelingen en misselijkheid zijn klachten die bij angst en paniek kunnen voorkomen. Juist omdat die lichamelijke sensaties zo heftig zijn, kunnen ze aanvoelen als iets medisch acuut. In de zwangerschap is dat vaak nog verwarrender, omdat veel vrouwen sowieso al alerter zijn op hun lichaam. Angstklachten in de zwangerschap komen bovendien regelmatig voor. Sterker nog: angststoornissen zijn een van de meest voorkomende psychische aandoeningen in de zwangerschap en postpartum, 

‘Maar ik was juist blij,’ zegt ze dan. ‘Dat is het verwarrende. Ik ben zwanger van een heel gewenst kindje. Dus waarom gebeurt dit dan?’

Dat is een vraag die ik vaker hoor, in allerlei vormen. Alsof blijdschap bescherming had moeten bieden. Alsof een gewenste zwangerschap automatisch rust zou moeten geven.

Maar zo werkt het niet.

Zwanger zijn betekent niet alleen verwachting en verbondenheid. Het betekent ook kwetsbaarheid. Verandering. Verlies van controle. Een lichaam dat niet meer alleen van jou voelt. Een toekomst die ineens heel concreet wordt. En sommige systemen reageren daarop met alarm.

Paniekaanvallen, angststoornissen en schaamte

Het helpt vaak om te begrijpen dat een paniekaanval een angstreactie is, geen bewijs dat je gek wordt. En een eenmalige paniekaanval is nog geen paniekstoornis. Wanneer paniekaanvallen terugkomen, je bang wordt voor een volgende aanval en situaties gaat vermijden, kan dat passen bij een paniekstoornis.

Ze zucht. Langzaam. Alsof er iets in haar zakt nu er woorden aan gegeven worden.

‘Dus je denkt niet dat ik gek aan het worden ben?’

‘Nee,’ zeg ik. ‘Ik denk dat je geschrokken bent. En dat je lichaam heel hard is gaan roepen.’

Ze knikt. Dan komen de tranen.

Tranen van opluchting.

We praten over wat eraan voorafging. Minder slapen. Veel spanning op haar werk. De twintigwekenecho waar ze enorm naartoe had geleefd. Het constante voelen, controleren, hopen. Niet één oorzaak, nooit zo simpel. Maar wel een lichaam dat al langer op scherp stond.

Daar, in die spreekkamer, verschuift er iets. Van oordeel naar nieuwsgierigheid. Van schaamte naar taal.

Niet gek, maar geschrokken

‘Maar wat moet ik nu dan doen?’ vraagt ze.

Ik kijk haar aan.
 ‘Allereerst: er niet alleen mee blijven lopen. Als je vaker paniekaanvallen hebt, is het belangrijk om naar de huisarts te gaan en samen te overleggen wat er nodig is.

Ze knikt weer. Rustiger nu.

‘En verder,’ zeg ik, ‘is het vaak verleidelijk om plekken of situaties te gaan vermijden. De supermarkt. Drukke ruimtes. Alleen op pad gaan. Maar angst wordt meestal groter als je er steeds meer omheen gaat leven. Herstel zit er juist vaak in dat je, stap voor stap, blijft doen waar je bang voor bent.’

‘Dus ik moet er niet voor wegblijven?’

‘Nee,’ zeg ik zacht. ‘Je lijf moet opnieuw kunnen ervaren: dit voelt gevaarlijk, maar ís niet gevaarlijk.’

Ze kijkt naar haar handen.
 ‘Dat vind ik heel spannend.’

‘Dat geloof ik,’ zeg ik. 

‘Maar spannend is niet hetzelfde als onveilig.’

Er valt een stilte. Een stilte waarin iets op zijn plek valt.

‘Dat voelt eigenlijk voor het eerst een beetje hoopvol,’ zegt ze.

En zo is het ook. Ze weet nu wat het is en alleen dat maakt het al minder eng.

Veelgestelde vragen over paniekaanvallen tijdens de zwangerschap

Is een paniekaanval tijdens de zwangerschap gevaarlijk?

Een paniekaanval voelt vaak acuut en heftig, maar is in zichzelf een angstreactie. Omdat lichamelijke klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, is het wel verstandig om bij twijfel of terugkerende klachten te overleggen met huisarts, verloskundige of arts. 

Vallen paniekaanvallen onder een angststoornis?

Een losse paniekaanval is niet automatisch een stoornis. Maar terugkerende paniekaanvallen, angst voor nieuwe aanvallen en vermijding kunnen passen bij een paniekstoornis, en die valt onder de angststoornissen. 

Wat helpt bij herstel van paniekklachten?

Psycho-educatie, passende begeleiding en vaak cognitieve gedragstherapie helpen. Belangrijk is meestal ook om niet steeds meer te gaan vermijden, maar in kleine stappen weer toe te bewegen naar wat angst oproept. 

Wanneer moet ik hulp zoeken?

Als paniekaanvallen terugkomen, je dagelijks functioneren beïnvloeden, je slaap verstoren of je wereld kleiner maken, trek dan aan de bel bij huisarts of verloskundige.