Schaduwverdriet, wat als je zwangerschap geen roze wolk is

Boekrecensie van Schaduwverdriet van Suzan Biezeman

Ze huilt, maar ze lacht

Op de boekpresentatie van   Schaduwverdriet   werd het liedje van Maan gedraaid. Ze huilt, maar ze lacht. Zo mooi en alleszeggend.  

"Ik praatte niet omdat ik niet wist hoe. Het was net doen alsof en hopen dat het beter werd", schrijft Biezeman in haar boek. De eenzaamheid is voelbaar in elk woord.  En niet alleen de eenzaamheid, maar ook de schaamte maakte praten zo moeilijk. Wat mij vooral treft, is dat de impact dertien jaar later nog steeds voelbaar is. Dit boek is veel meer dan een ervaringsverhaal over een moeder in wording. Het zien laat wat er kan gebeuren wanneer psychisch lijden rondom zwangerschap niet echt gezien en herkend wordt. Het wordt schaduwverdriet.

Twee verhaallijnen 

Het boek is opgebouwd in twee verhaallijnen. Wij volgen Suzan tijdens haar zwangerschap en de eerste periode na de geboorte van haar dochter. Daarnaast kijkt ze dertien jaar later terug. De afwisseling tussen toen en nu maakt het boek sterk. Je leest niet alleen wat er is gebeurd, maar ook hoe ze achteraf naar betekenis zoekt. Naar taal. In psychologische termen: het herschrijven van het narratief. Van haar verhaal. Van schaamte naar mildheid en begrip. En dat allemaal in hele korte hoofdstukjes wat vlot leest.

Schaamte

Het lukt Suzan om schaamte woorden te geven, zonder het steeds te noemen. Schaamte fluistert dat jij de enige bent. Schaamte maakt dat Suzan haar verhaal onzichtbaar blijft. In Suzan zie je hoe de norm van de roze wolk haar bijna letterlijk verlamt: ze ziet wat er gebeurt, maar kan niet praten. Nu 13 jaar later schrijft ze dat ze zichzelf wil vergeven. Jezelf vergeven dat je iets niet goed hebt gedaan. In dat verlangen naar vergiffenis zit al een oordeel. Nog steeds… Het is heel subtiel, maar het sijpelt overal doorheen. 

Laat ik heel duidelijk zijn. Suzan en al die moeders met haar, hoeven zichzelf niets te vergeven. In godsnaam voor wat? Dat ze niet voldeed aan een ideaalplaatje waar stiekem bijna niemand aan voldoet? Dat ze niet alleen maar gelukkig was? Dat ze klachten hadden bij depressie, zonder dat er ooit een diagnose was gekomen?

Verklaring

In het boek zoekt Suzan naar woorden. Naar een verklaring. Was het een (prenatale en/of postnatale) depressie? Was het de matrescentie? Schaamte? Oude pijn die door het moederschap werd aangeraakt? Suzan schrijft mooi en beschrijvend. Soms had ik behoefte aan meer scherpte, minder herhaling, meer to the point. Gelijktijdig hoort het zoeken ook bij dit verhaal. Verwerken gaat niet lineair. Het cirkelt, keert terug, schuurt opnieuw. En zelfs dan blijft het antwoord soms uit. Verdragen van niet-weten is super moeilijk. 

als ik me nu voorstel wat ik toen nodig had dan was het realisme.

Voor professionals in de geboortezorg, jeugdgezondheidszorg, IMH en psychologie is dit boek relevant omdat het zichtbaar maakt wat vaak verborgen blijft en de impact laat zien in het leven van een moeder, een gezin en ook het kind. Het moet ons nog meer inspireren om preventief aanwezig te zijn. Samen te werken en vrouwen uit te nodigen het eerlijke verhaal te delen.  Biezeman heeft een belangrijke tip: "als ik me nu voorstel wat ik nodig had in mijn ideale wereld dan was het misschien wel realisme. De gewone huis zijn tuin en keukenverhalen over zwanger zijn en moeder worden...”

Ik ben het plaatje dat mensen graag zien.

Nog een mooie passage die me raakt: "Ik zit op de bank. Emma drinkt aan de borst, de kaartjes als een slinger door de kamer. Ik ben het plaatje dat mensen graag zien." Ik zie het voor mij en het raakt. De roze wolk is hardnekkig. Het is nog steeds de norm. Suzan laat zien hoe groot de kloof kan zijn tussen het plaatje aan de buitenkant en de paniek van binnen. 

De belangrijkste boodschap van Suzan is uiteindelijk pijnlijk eenvoudig en tegelijk gruwelijk ingewikkeld: praat. Maar praten is geen opdracht aan vrouwen alleen. Het vraagt ook om een omgeving die wil horen wat niet in het ideaalplaatje past. Aan ons als professionals om te luisteren naar wat vrouwen niet zeggen. En ik denk dat we hierin de afgelopen jaren mooie stappen hebben gezet. Maar er zijn nog steeds veel vrouwen als Suzan…