De psychologie van het moederschap: waarom moeder worden je verandert
"Ik herken mezelf niet meer."
Het is misschien wel de zin die ik het vaakst hoor in mijn spreekkamer.
Niet alleen van vrouwen die een postpartum depressie hebben. Ook niet alleen van vrouwen die een traumatische bevalling hebben meegemaakt of worstelen met angstklachten.
Juist ook van vrouwen bij wie alles ogenschijnlijk goed gaat.
Hun baby groeit. De controles bij de verloskundige zijn afgerond. De buitenwereld ziet een jonge moeder die haar draai langzaam lijkt te vinden.
En toch voelen zij iets wat moeilijk onder woorden te brengen is.
"Ik ben niet meer wie ik was."
Vaak volgt daarna direct de relativering.
"Misschien hoort dit erbij."
"Misschien moet ik gewoon wennen."
"Misschien verwacht ik te veel van mezelf."
En iedere keer denk ik hetzelfde.
Misschien is er niets mis met jou.
Misschien gebeurt er precies wat er hoort te gebeuren.
De geboorte van een moeder
We besteden tijdens de zwangerschap veel aandacht aan de geboorte van een baby.
We volgen de groei week voor week. We bereiden ons voor op de bevalling. We lezen over borstvoeding, slaapritmes, draagdoeken en de inrichting van de babykamer.
Maar er is nóg een geboorte.
De geboorte van een moeder.
En opmerkelijk genoeg bereiden we vrouwen daar nauwelijks op voor.
Dat is bijzonder. Want vanuit de psychologie weten we dat moeder worden één van de grootste ontwikkelingsprocessen is die een mens kan doormaken.
Het verandert niet alleen je dagelijkse leven.
Het verandert ook hoe je naar jezelf kijkt.
Matrescentie: een woord dat iedere vrouw zou mogen kennen
Binnen de ontwikkelingspsychologie bestaat daar een prachtige term voor: matrescentie.
Het begrip werd in de jaren zeventig geïntroduceerd door antropoloog Dana Raphael en kreeg de afgelopen jaren opnieuw aandacht dankzij reproductief psychiater Alexandra Sacks.
Matrescentie beschrijft de overgang naar het moederschap.
Net zoals de puberteit de overgang van kind naar volwassene beschrijft.
En juist die vergelijking is interessant.
Tijdens de puberteit vinden we het vanzelfsprekend dat iemand verandert.
Het lichaam verandert.
De hersenen ontwikkelen zich.
Relaties verschuiven.
Identiteit staat op zijn kop.
Niemand verwacht dat een puber zich na een paar weken weer "normaal" voelt.
Waarom verwachten we dat dan wel van een vrouw die moeder wordt?
Je verandert niet alleen van rol
Veel vrouwen zeggen:
"Ik ben moeder geworden."
Maar psychologisch gezien gebeurt er veel meer.
Je krijgt er niet alleen een rol bij.
Je hele identiteit reorganiseert zich.
Je vraagt je misschien af:
- Wie ben ik nu?
- Wat vind ik belangrijk?
- Hoe wil ik moeder zijn?
- Wat betekent werk nog voor mij?
- Waarom reageren bepaalde opmerkingen ineens zo sterk?
- Waarom voelt mijn relatie anders?
Deze vragen zijn geen teken dat je de weg kwijt bent.
Ze zijn onderdeel van een normaal ontwikkelingsproces.
Ook je brein verandert
Wat veel vrouwen niet weten, is dat deze veranderingen niet alleen psychologisch zijn.
Ook je hersenen veranderen.
Onderzoek van onder andere Hoekzema en collega's liet zien dat zwangerschap gepaard gaat met veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij empathie, sociale cognitie en hechting. Deze veranderingen lijken je brein als het ware voor te bereiden op het afstemmen op je baby.
Dat is fascinerend.
Je brein wordt niet "minder".
Het wordt anders. Je wordt gevoeliger voor signalen van je kind. Je merkt sneller gevaar op. Je aandacht verschuift. Dat helpt je om voor een baby te zorgen. Maar diezelfde gevoeligheid kan er ook voor zorgen dat je sneller overweldigd raakt, meer piekert of sterker reageert op stress.
Niet omdat je zwakker bent geworden. Maar omdat je systeem zich heeft aangepast aan een nieuwe werkelijkheid.
Waarom zoveel vrouwen denken dat er iets mis is
En toch zien we iets opvallends.
Veel vrouwen ervaren deze veranderingen niet als een normaal ontwikkelingsproces.
Ze ervaren ze als persoonlijk falen.
Waarom?
Omdat we in onze samenleving vooral praten over de praktische kant van het moederschap.
Hoe je moet voeden.
Hoeveel slaap een baby nodig heeft.
Welke kinderwagen handig is.
Maar veel minder over de psychologische overgang die iedere moeder doormaakt.
Wanneer vrouwen zich daardoor emotioneler voelen, sneller geraakt zijn of zichzelf even niet herkennen, trekken ze vaak één conclusie:
"Er zal wel iets mis zijn met mij."
Terwijl het misschien veel eerlijker zou zijn om te zeggen:
"Er gebeurt iets groots met mij."
Moeder worden is ook loslaten
Iedere ontwikkeling vraagt om afscheid.
Dat geldt ook voor het moederschap.
Je neemt afscheid van vanzelfsprekendheden.
Van spontaniteit.
Van een lichaam dat alleen van jou was.
Van de vrijheid om een dag helemaal zelf in te delen.
Soms ook van een bepaalde versie van jezelf.
Dat betekent niet dat je terug wilt naar vroeger.
En het betekent al helemaal niet dat je niet gelukkig bent met je kind.
Twee gevoelens kunnen naast elkaar bestaan.
Je kunt intens dankbaar zijn én rouwen om wat veranderd is.
Juist die gelaagdheid zien we iedere dag terug in de spreekkamer.
Begrijpen is iets anders dan oplossen
Als klinisch psycholoog merk ik iets opmerkelijks.
Wanneer vrouwen begrijpen wat er psychologisch gebeurt, voelen zij zich vaak niet direct beter.
Maar ze voelen zich wel minder alleen.
Minder vreemd.
Minder schuldig.
Kennis neemt verdriet niet weg.
Maar het haalt vaak wel de eenzaamheid eruit.
En dat maakt ruimte.
Ruimte voor mildheid.
Ruimte voor nieuwsgierigheid.
Ruimte om niet voortdurend tegen jezelf te hoeven vechten.
Vanuit het perspectief van YOINN
Bij YOINN geloven we dat de mentale voorbereiding op het moederschap minstens zo belangrijk is als de lichamelijke voorbereiding.
Niet omdat we denken dat je alles kunt voorkomen.
Maar omdat inzicht beschermt.
Wanneer je begrijpt waarom je emoties veranderen, waarom je identiteit verschuift en waarom moederschap soms tegelijkertijd prachtig én ingewikkeld kan zijn, hoef je jezelf niet steeds af te vragen of je het wel goed doet.
Je leert een andere vraag stellen.
Niet:
"Wat is er mis met mij?"
Maar:
"Wat gebeurt er in mij?"
En misschien is dat wel de belangrijkste vraag die een moeder zichzelf kan stellen.
Tot slot
Misschien bereid je je nu voor op de geboorte van je baby.
Maar wie bereidt jou voor op de geboorte van jezelf?
Moeder worden is niet alleen een medische gebeurtenis.
Het is een psychologische ontwikkeling.
Een proces dat tijd vraagt.
Aandacht.
En begrip.
Niet omdat je stuk bent.
Maar omdat je groeit.
En misschien is dat wel de mooiste manier om naar het moederschap te kijken.
Niet als een rol die je vanaf dag één moet beheersen.
Maar als een ontwikkeling waarin je, stap voor stap, mag ontdekken wie je aan het worden bent.
