Wat er mentaal gebeurt wanneer je moeder wordt

Wanneer een vrouw zwanger raakt of moeder wordt, verandert er veel. De aandacht gaat vaak vooral naar de lichamelijke veranderingen: de zwangerschap, de bevalling en het herstel daarna.

Maar er gebeurt ook iets anders — iets wat minder zichtbaar is, maar minstens zo ingrijpend: een psychologische overgang.

Veel vrouwen merken dat hun emoties veranderen, dat hun prioriteiten verschuiven en dat ze zichzelf opnieuw moeten uitvinden. Soms kan dat voelen alsof je jezelf een beetje kwijt bent.

In de psychologie wordt deze overgang steeds vaker beschreven met de term matrescentie.

Wat is matrescentie?

De term matrescentie (matrescence) werd in de jaren zeventig geïntroduceerd door de Amerikaanse antropoloog Dana Raphael. Zij gebruikte het woord om de periode te beschrijven waarin een vrouw moeder wordt en zich aanpast aan haar nieuwe rol.

De term is bewust gekozen als parallel met adolescentie. Net zoals de puberteit een overgang is naar volwassenheid, is matrescentie een overgang naar het moederschap. Tijdens deze periode veranderen verschillende aspecten van het leven tegelijk:

• lichamelijke processen
• hormonen
• emoties
• relaties
• identiteit
• maatschappelijke rol

Onderzoekers beschrijven matrescentie daarom als een biopsychosociale overgang.

Waarom deze overgang zo ingrijpend kan zijn

Moeder worden raakt aan meerdere lagen van je leven tegelijk. Psychologisch onderzoek laat zien dat de overgang naar het moederschap vaak gepaard gaat met een herstructurering van identiteit. Vrouwen integreren hun bestaande zelfbeeld met hun nieuwe rol als ouder.

Dit proces kan vragen oproepen zoals:

• Wie ben ik geworden sinds ik moeder ben?
• Hoe combineer ik mijn verschillende rollen?
• Wat vind ik nu belangrijk in mijn leven?

Dit soort vragen horen bij een periode van identiteitsontwikkeling.

Wat gebeurt er in je brein tijdens matrescentie?

Niet alleen psychologisch verandert er veel. Ook neurologisch gebeurt er van alles. Onderzoek laat zien dat zwangerschap en de periode daarna gepaard gaan met veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij:

• empathie
• emotionele verwerking
• alertheid voor signalen van de baby
• hechting en zorggedrag

Deze veranderingen worden soms ook wel beschreven als “maternal brain plasticity”. Ze helpen ouders om gevoelig te worden voor de behoeften van hun kind. Bron: Hoekzema et al., 2017, Nature Neuroscience.

Emoties tijdens matrescentie

Veel vrouwen merken dat hun emotionele wereld verandert wanneer ze moeder worden. Dat kan zich uiten in:

• meer gevoeligheid
• sterkere emoties
• onzekerheid
• intense liefde voor het kind
• maar soms ook gevoelens van verlies of verwarring

Dat laatste kan moeilijk bespreekbaar zijn. In de samenleving wordt moederschap vaak als vanzelfsprekend vervullend gepresenteerd. Maar in werkelijkheid kan deze overgang ook complexe emoties met zich meebrengen. Dat betekent niet dat je ondankbaar bent of dat je geen goede moeder bent. Het betekent meestal dat je midden in een grote levensverandering zit.

Identiteit: de vrouw achter de moeder

Een belangrijk onderdeel van matrescentie is het vinden van een nieuwe balans tussen verschillende delen van je identiteit. Veel vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze zoeken naar balans tussen:

• moederschap
• werk of studie
• partnerrelatie
• persoonlijke interesses
• vriendschappen

In deze fase kan het voelen alsof je jezelf opnieuw moet leren kennen. Psychologen beschrijven dit als een identiteitsintegratieproces: verschillende rollen en waarden opnieuw samenbrengen tot een geheel.

Waarom steun zo belangrijk is in deze periode

Onderzoek laat zien dat sociale steun een belangrijke beschermende factor is tijdens de overgang naar het moederschap. Steun kan komen van:

• een partner
• andere ouders
• familie of vrienden
• vrouwen op onze community
• zorgverleners

Wanneer vrouwen zich gehoord en gesteund voelen, ervaren zij vaak meer psychologische veerkracht in deze fase. Daarom is het belangrijk dat er ruimte is om eerlijk te praten over wat moederschap met je doet — ook wanneer dat niet alleen maar positief voelt. En juist dit is de reden dat wij het belangrijk vinden om met YOINN een plek te creeren dat je hier de ruimte voor voelt, in onze community. En dit kan ook anoniem.

Matrescentie en mentale gezondheid

Hoewel matrescentie een normale ontwikkelingsfase is, kan deze overgang ook kwetsbaar maken. In deze periode komen namelijk meerdere stressfactoren samen:

• hormonale veranderingen
• slaaptekort
• lichamelijk herstel
• nieuwe verantwoordelijkheden

Daarom zien we dat klachten zoals somberheid, angst of overbelasting in deze fase vaker voorkomen. Vroege aandacht voor mentale gezondheid kan helpen om klachten te voorkomen of sneller te herkennen. Bij YOINN geloven we dat mentale voorbereiding op het moederschap net zo belangrijk is als lichamelijke voorbereiding.

Ruimte voor ontwikkeling

Matrescentie betekent niet dat je oude identiteit verdwijnt. Het betekent dat er een nieuwe laag aan je identiteit wordt toegevoegd. Veel vrouwen beschrijven dat ze na verloop van tijd niet alleen moeder zijn geworden, maar ook nieuwe kanten van zichzelf hebben ontdekt: meer veerkracht, meer empathie, of een ander perspectief op wat belangrijk is. Identiteit is geen vast gegeven. Het blijft zich ontwikkelen.

Tot slot

De overgang naar het moederschap is één van de grootste psychologische veranderingen in een mensenleven. Wanneer je soms twijfelt aan wie je bent geworden, betekent dat niet dat er iets mis is. Het betekent vaak dat je midden in matrescentie zit — de periode waarin je groeit in je rol als moeder én als mens. Bij YOINN geloven we dat deze fase aandacht verdient. Niet alleen voor de baby die geboren wordt, maar ook voor de vrouw die opnieuw vorm krijgt.

Over YOINN

YOINN is een platform voor de vrouw achter de moeder. Wij bieden mentale voorbereiding op zwangerschap, bevalling en moederschap, zodat vrouwen met meer psychologische veerkracht deze levensfase kunnen doormaken.